Ургамлын физиологи
Ургамал хэрхэн хоол хийдэг, амьсгалдаг, ус тээвэрлэдэг, өсдөг вэ? Ургамлын амьдралын нууцуудыг нэгтгэсэн бүлэг.
☀️ Фотосинтез
Ногоон ургамал нарны гэрлийн энергийг ашиглан нүүрсхүчлийн хий ба усаас глюкоз үйлдвэрлэж, хүчилтөрөгч ялгаруулна.
CO₂ (Нүүрсхүчлийн хий)
H₂O (Ус)
Нарны гэрэл
C₆H₁₂O₆ (Глюкоз)
O₂ (Хүчилтөрөгч)
Хлорофилл агуулна. Гэрлийн урвал явагдана. ATP, NADPH үүснэ.
Кальвины мөчлөг явагдана. CO₂ шингээж глюкоз үүсгэнэ.
Тилакоидын давхарлаг цуврал. Гэрлийн энерги шингэнэ.
Хлоропластыг хамгаалж, бодис нэвтрүүлэлтийг зохицуулна.
Гэрэл, CO₂, температурыг тохируулж фотосинтезийн хурд хэрхэн өөрчлөгдөхийг ажигла:
Нэмэгдэх тусам хурд нэмэгдэнэ. Тодорхой цэгээс хойш тогтвортой болно.
Агуулга нэмэгдэхэд фотосинтез хурдасна. Хамгийн нийтлэг хязгаарлагч.
25–35°C-д хамгийн идэвхтэй. Хэт өндөр, бага температурт ферментүүд ажиллахгүй.
💨 Ургамлын амьсгал
Ургамал мөн амьсгалдаг! Глюкозыг задлан ATP хэлбэрийн энерги гаргана. Энэ нь фотосинтезийн эсрэг урвал юм.
| Шинж | ☀️ Фотосинтез | 💨 Амьсгал |
|---|---|---|
| Явагдах цаг | Өдөр (гэрэлтэй үед) | Цөнхий (байнга) |
| Эрчим хүч | 🌿 Хуримтлуулна | ⚡ Ялгаруулна |
| CO₂ | Шингэнэ ⬇️ | Ялгаруулна ⬆️ |
| O₂ | Ялгаруулна ⬆️ | Хэрэглэнэ ⬇️ |
| Явагдах эрхтэн | Хлоропласт | Митохондри |
🌊 Ургамал дахь тээвэрлэлт
Ургамал ус, эрдэс бодис, органик нэгдлүүдийг тусгай судасны системээр дамжуулдаг.
Хүч: Транспираци — навчнаас ус ялгарч татах хүч үүснэ.
Үхсэн эсүүдээс тогтсон хоолой бүтэц.
Хүч: Осмосын даралтын зөрүү.
Амьд шигшүүр эсүүдээс тогтсон.
Транспираци гэдэг нь ургамлын навчнаас ус уур болон агаарт ялгарах үйл явц.
- 🌬️ Навчны продыхийн нүхээр (stomata) явагдана
- 💧 Ксилемийн усыг дээш татах хүч үүснэ
- 🌡️ Температур өндөр → транспираци хурдасна
- 🌬️ Салхи → транспираци хурдасна
- 💦 Чийгшил өндөр → транспираци удаашрана
Осмос — ус нь хагас нэвтрүүлэгч мембранаар дамжиж, бага концентрациас өндөр концентраци руу шилжих үзэгдэл.
🌱 Ургамлын өсөлт ба хөгжил
Ургамлын өсөлтийг гормонууд зохицуулдаг. Гэрэл, дулаан, хүндийн хүч зэрэг хүчин зүйлс нөлөөлнө.
- • Эс урт болгон өсгөнө
- • Ишний үзүүрт үүснэ
- • Гэрэл рүү гулгах (фототропизм)
- • Үндэс гаргах идэвхжүүлнэ
- • Ишний өсөлтийг хурдасгана
- • Үрийн соёолол идэвхжүүлнэ
- • Жимс томруулна (таримал)
- • Цэцэглэлтийг дэмжинэ
- • Эс хуваагдлыг дэмжинэ
- • Хөгшрөхийг удаашруулна
- • Мөчир гаргах хандлага
- • Үндэст үүснэ
- • Өсөлтийг дарангуйлна
- • Нас гүйцсэн навч унагана
- • Үрийн нойр үүсгэнэ
- • Гангийн стресст хариулна
Гэрлийн чиглэлийг өөрчлөхөд ургамал хэрхэн хариулдаг (фототропизм):
📝 Тест: Ургамлын физиологи
5 асуулт · 70%-иас дээш оноотой бол тэнцсэн