⚗️🌫️🔬
Бодисын төлөв ба Диффуз
7-р ангид бодисын бүтцийг молекулын түвшинд судлана. Диффуз — молекулууд өөрөө тархах үзэгдэл!
🔑 Шинэ ойлголтууд (7-р анги)
⚛️ Атом
🔬 Молекул
🌫️ Диффуз
🌡️ Температурын нөлөө
🔄 Молекулын хөдөлгөөн
⚛️ Молекулын загвар — 3 төлөв
Бодисын гурван төлөвт молекулууд хэрхэн байрлаж, хөдөлдгийг харна уу:
🧊 Хатуу
Нягт, тогтмол байрлал. Чичиргэдэг боловч нүүдэггүй.
💧 Шингэн
Чөлөөтэй хөдөлдөг. Савны хэлбэрт дасна.
💨 Хий
Маш хурдан, тархсан. Савыг дүүргэдэг.
📊 Молекулын харьцуулалт
| Шинж | 🧊 Хатуу | 💧 Шингэн | 💨 Хий |
|---|---|---|---|
| Молекулын зай | Маш ойрхон | Ойрхон | Маш хол |
| Хөдөлгөөн | Чичиргэнэ | Урсдаг | Маш хурдан |
| Хэлбэр | Тогтмол | Савтай дасна | Хаана ч дүүрнэ |
| Диффуз | Маш удаан | Удаан | Хурдан |
🌫️ Диффуз гэж юу вэ?
Диффуз — молекулуудын өөрийн хөдөлгөөнөөр их концентрацитай газраас бага концентрацитай газар руу тархах үзэгдэл.
💨 Хийн диффуз
Хурдан явагддаг. Жишээ: үнэрт ус шүршвэл хэдэн секундын дотор өрөөнд тархдаг.
💧 Шингэний диффуз
Удаан явагддаг. Жишээ: аяганд дусаасан будаг аажмаар тархдаг.
🌈 Диффузийн жишээнүүд
🌸
Цэцгийн үнэр: Цэцгийн молекулууд агаарт диффузийн замаар тархаж хамрыг хүрдэг.
☕
Аянд будаг: Аянд дусаасан будаг аажмаар усаар тархана — шингэний диффуз.
🫁
Амьсгал: Уушигт O₂ цусанд диффузийн замаар нэвчиж, CO₂ цуснаас уушигт тархдаг.
🌡️ Диффузт нөлөөлөх хүчин зүйлүүд
🌡️
Температур ↑ → Диффуз хурдасна
Температур өндөр байх тусам молекулууд хурдан хөдлөх тул диффуз хурдан явагдана.
🧊 Хүйтэн ус: Удаан
🔥 Халуун ус: Хурдан
🔬
Молекулын масс ↓ → Диффуз хурдасна
Хөнгөн молекулууд хурдан хөдлөх тул хурдан тархдаг. Хүнд молекулууд удаан.
📊
Концентрацийн зөрүү ↑ → Диффуз хурдасна
Их концентрацаас бага концентраци руу тархдаг. Зөрүү их байх тусам тархалт хурдасна.
🌡️ Температур ба диффузийн хурд
✨ Диффузийн сонирхолтой баримтууд
🌊
Далайн давс яагаад тархдаггүй вэ?
Давсны молекулууд диффузийн замаар тархдаг боловч маш удаан. Далайн ус жигд давстай болоход сая сая жил болсон!
🫁
Амьсгал бол диффуз!
Уушигт O₂-ийн концентраци цуснаасаа бага байх тул O₂ диффузийн замаар цусанд нэвчдэг. CO₂ эсрэгээрээ — цуснаас уушигт. Диффузгүй бол амьдарч чадахгүй!
🧫
Эс дэх диффуз
Бүх амьд эс диффуз ашигладаг — хоол тэжээл эсэд орж, хаягдал эсээс гарахдаа диффузийн замаар хийгддэг.