🧪 Органик биш хими — Үндэс
Бодисын төлөв · Идеал хийн хуулиуд · Үелэх хүснэгт · Үелэх хандлага
💨 3.1 Бодисын төлөв
Хатуу, шингэн, хий төлөвийн шинж. Идеал хийн онол. Бойль, Шарлийн хуулиуд.
Идеал хийpV=nRTУурын даралт
🔢 3.2 Үелэх хүснэгт
Менделеевийн үелэх хүснэгт. Атомын радиус, иончлолын энерги, электрон татах чадвар.
БүлэгҮеЭлектрон татах чадвар
💨 Бодисын төлөв
Хатуу · Шингэн · Хий — Хийн кинетик онол, Хийн хуулиуд
🔄 Бодисын гурван төлөв
🧊
Хатуу
Тогтмол хэлбэр ба эзлэхүүн. Молекулуудын хоорондын хүч хүчтэй.
💧
Шингэн
Тогтмол эзлэхүүн, уян хэлбэр. Гадаргуугийн таталцал байдаг.
💨
Хий
Хэлбэр ба эзлэхүүн тогтмол биш. Молекул хоорондын хүч сул.
🔬 Идеал хийн кинетик онол
Идеал хийн шинж чанар:
- Молекулууд байнгын, эмх замбараагүй хөдөлгөөнтэй
- Молекул хоорондын хүч тэг (таталцахгүй)
- Молекулын хувийн эзлэхүүн тэг гэж үзнэ
- Молекулуудын мөргөлдөлт харимхай — нийт кинетик энерги тогтмол
- Температур нь дундаж кинетик энерги-ийг тодорхойлно
⚠️ Бодит хий өндөр даралт, нам температурт идеал хийн шинжээс гаждаг. He, Ne нь идеал хийтэй хамгийн төстэй.
📐 Хийн хуулиуд
| Хууль | Томьёо | Тогтмол зүйл |
|---|---|---|
| Бойлийн хууль | p₁V₁ = p₂V₂ | Температур тогтмол |
| Шарлийн хууль | V₁/T₁ = V₂/T₂ | Даралт тогтмол |
| Гей-Люссакын хууль | p₁/T₁ = p₂/T₂ | Эзлэхүүн тогтмол |
| Идеал хийн хууль | pV = nRT | R = 8.314 Ж·моль⁻¹·К⁻¹ |
T(К) = 273.15 + t(°С)
💧 Фазын өөрчлөлт
| Процесс | Чиглэл | Энерги |
|---|---|---|
| Хайлах | Хатуу → Шингэн | Шингэнэ (эндотерм) |
| Хөлдөх | Шингэн → Хатуу | Ялгарна (экзотерм) |
| Уурших | Шингэн → Хий | Шингэнэ (эндотерм) |
| Конденсац | Хий → Шингэн | Ялгарна (экзотерм) |
| Сублимаци | Хатуу → Хий | Шингэнэ (эндотерм) |
🔢 Үелэх хүснэгт
Менделеевийн үелэх хүснэгт · Атомын бүтэц · Үелэх хандлага
🗂️ Үелэх хүснэгтийн бүтэц
Үе (Period): Хэвтээ эгнээ (1–7)
→ Нэг үед электрон давхрааны тоо тэнцүү
→ Зүүнээс баруун: металл → металл бус
→ Нэг үед электрон давхрааны тоо тэнцүү
→ Зүүнээс баруун: металл → металл бус
Бүлэг (Group): Босоо багана (I–VIII)
→ Нэг бүлгийн элементүүдийн гадаад давхраан дахь электроны тоо тэнцүү
→ Ижил химийн шинж
→ Нэг бүлгийн элементүүдийн гадаад давхраан дахь электроны тоо тэнцүү
→ Ижил химийн шинж
📊 Үелэх хандлага (Periodic Trends)
🔑 Электронт бүтэц
Атомын электронт бүтцийг бичих дүрэм:
1s → 2s → 2p → 3s → 3p → 4s → 3d → 4p → ...
| Элемент | Атомын дугаар | Электронт бүтэц |
|---|---|---|
| Натри (Na) | 11 | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| Хлор (Cl) | 17 | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵ |
| Кальци (Ca) | 20 | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² |
| Хром (Cr) | 24 | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d⁵ 4s¹ ⚠️ |
| Зэс (Cu) | 29 | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s¹ ⚠️ |
⚠️ Cr, Cu нь хагас/бүрэн дүүрсэн d давхраа тогтвортой байдаг тул тусгай электронт бүтэцтэй.
📝 Бодисын төлөв ба Үелэх хүснэгт — Тест
70% буюу түүнээс дээш оноо авбал тэнцсэн!