🧬💊🔬⚗️
Биологийн молекулууд
Амьд биеийн бүтэц, үйл ажиллагааны үндэс болсон органик молекулууд — нүүрс ус, өөх тос, уураг, нуклейн хүчил.
🍚 Нүүрс ус
Моносахарид: глюкоз, фруктоз (C₆H₁₂O₆)
Дисахарид: сахароз, лактоз
Полисахарид: цардуул, гликоген, целлюлоз
🥑 Өөх тос (Липид)
Глицерол + 3 тосны хүчил = Триглицерид
Фосфолипид: эсийн мембран
Стероид: холестерол, гормон
🧪 Уураг (Протейн)
20 амин хүчлийн полимер
Пептидийн холбоо (-CO-NH-)
Бүтэц: I,II,III,IV эрэмбэ
🍚 Нүүрс ус
Нүүрс ус нь амьд биеийн гол эрчим хүчний эх үүсвэр. Гликолизоор АТФ үйлдвэрлэнэ.
📐 Нүүрс усны бүтэц ба үйл ажиллагаа
🍬 Моносахарид (нэг нэгж)
Глюкоз: C₆H₁₂O₆ — биеийн гол түлш
Рибоз/Дезоксирибоз: ДНХ, РНХ-д
Бүх нүүрс усны үндсэн нэгж
Рибоз/Дезоксирибоз: ДНХ, РНХ-д
Бүх нүүрс усны үндсэн нэгж
🔗 Дисахарид (хоёр нэгж)
Сахароз: глюкоз + фруктоз (дарс сахар)
Лактоз: глюкоз + галактоз (сүүний сахар)
Мальтоз: глюкоз + глюкоз (алт сахар)
Лактоз: глюкоз + галактоз (сүүний сахар)
Мальтоз: глюкоз + глюкоз (алт сахар)
⛓️ Полисахарид (олон нэгж)
Цардуул (стarch): ургамалд нөөцлөлт
Гликоген: амьтанд нөөцлөлт (элэг)
Целлюлоз: ургамлын эсийн хана — хатуу
Гликоген: амьтанд нөөцлөлт (элэг)
Целлюлоз: ургамлын эсийн хана — хатуу
⚡ Гликолиз
Глюкоз → 2 пируват + 2 АТФ + 2 НАДН
Цитоплазмд явагдана, O₂ хэрэггүй
Аэроб амьсгалын I шат
Цитоплазмд явагдана, O₂ хэрэггүй
Аэроб амьсгалын I шат
🧪 Уураг ба Нуклейн хүчил
Уураг нь биологийн хамгийн олон талт молекул. ДНХ, РНХ нь генетик мэдээллийг хадгалж, дамжуулдаг.
📐 Уургийн бүтцийн эрэмбэ
I эрэмбэ: Амин хүчлийн дараалал (пептидийн холбоо)
NH₂-[AA₁]-CO-NH-[AA₂]-…-COOH
II эрэмбэ: α-спираль, β-хавтгай — устөрөгчийн холбоогоор
III эрэмбэ: 3 хэмжээст бүтэц — дисульфидийн, ионы холбоо
IV эрэмбэ: Олон дэд нэгж (гемоглобин: α₂β₂)
🧬 ДНХ бүтэц
Хоёр хэлхээ — антипараллель
A-T (2 устөрөгчийн холбоо)
G-C (3 устөрөгчийн холбоо)
5'→3' чиглэл — нуклеотидын дараалал
A-T (2 устөрөгчийн холбоо)
G-C (3 устөрөгчийн холбоо)
5'→3' чиглэл — нуклеотидын дараалал
📋 РНХ-ийн төрлүүд
мРНХ: мессенжер — ДНХ-ийн хуулбар
тРНХ: амин хүчлийг зөөвөрлөнө
рРНХ: рибосомын бүрэлдэхүүн
тРНХ: амин хүчлийг зөөвөрлөнө
рРНХ: рибосомын бүрэлдэхүүн
🎮 ДНХ-ийн нэмэлт хэлхээ
Дараах ДНХ-ийн хэлхээний нэмэлт хэлхээг тооцоол:
💧 Ус ба Биологийн молекулуудын ач холбогдол
Ус нь амьдралын тэр дундаа — 70% биеийг бүрдүүлнэ. Усны өвөрмөц шинж чанар амьдралыг боломжтой болгодог.
💧 Усны шинж чанарууд
🔗
Туйлт молекул
H₂O: δ⁻O ба δ⁺H — устөрөгчийн холбоо үүсгэнэ
🌡️
Өндөр дулааны багтаамж
c=4186 Ж/кг·К — биеийн температурыг тогтвортой байлгана
🔬
Уусгагч
Ион, молекулуудыг уусгана → бодисын солилцоо
📊 Молекулуудын харьцуулалт
| Молекул | Мономер | Үүрэг | Элемент |
|---|---|---|---|
| 🍚 Нүүрс ус | Моносахарид | Эрчим хүч, бүтэц | C,H,O |
| 🥑 Липид | Тосны хүчил | Мембран, нөөц | C,H,O |
| 🧪 Уураг | Амин хүчил | Энзим, бүтэц, гормон | C,H,O,N,S |
| 🧬 Нуклейн хүчил | Нуклеотид | Генетик мэдээлэл | C,H,O,N,P |
📝 Биологийн молекулууд тест
5 асуулт. 70%-иас дээш авч тэнцэ!