Зурагзүй ба Дэлхий гараг
Газрын зураг нь Дэлхийн гадаргыг хавтгай дээр дүрсэлнэ. Дэлхийн эргэлт нь өдөр-шөнө болон улирлыг тодорхойлно.
🗺️ Газрын зураг ба Координат
Газрын зурагт байршлыг өргөрөг (latitude) ба уртраг (longitude)-аар илэрхийлнэ. Масштаб нь зурагт хэмжилтийг бодит зайтай харьцуулна.
Экваторын хойд/өмнө хэмжих. 0° (Экватор) → 90°N (Хойд туйл) → 90°S (Өмнөд туйл). Хавтгай шугам.
Гринвичийн меридиан (0°) -аас зүүн/баруун хэмжих. 0° → 180°E/W. Цагийн бүстэй холбоотой.
47°55'N (хойд өргөрөг), 106°55'E (зүүн уртраг)
Масштаб нь зурагт хэмжилтийг бодит зайтай харьцуулах харьцаа.
Зурагт 1см = бодит 10км
Зурааст хэмжсэн зайг хувиргана
1:500 — барилгын зураг, байрлалын план
📐 Зурагзүйн проекц
Шарны гадаргыг хавтгай дээр дүрслэхэд гажуудал үүснэ. Янз бүрийн зорилгод тохирсон проекц байдаг.
Далайчдад хэрэглэгддэг. Чиглэл хадгалагдана. Туйлын ойролцоо талбай их гажуудна.
Дунд өргөргийн нутгуудад тохиромжтой. Талбай ойролцоо хадгалагдана.
Туйлын бүс нутгийг дүрслэхэд. Нисэх зам тооцоонд.
🌍 Дэлхийн хөдөлгөөн
Дэлхий өөрийн тэнхлэгт 24 цагт нэг эргэж (өдөр-шөнө), нарны эргэн тойронд 365.25 хоногт нэг эргэдэг (улирал).
🌸 Улирал ба Гэрлийн хугацаа
Дэлхийн тэнхлэгийн 23.5°-ийн налуу нь нарны туяа өөр өнцгөөр тусахад хүргэж улирал бий болгоно.
3-р сарын 20–21: Хавирган шуурга. Өдөр-шөнө тэнцэж (12 цаг). Нар экватораар дайрна.
6-р сарын 21: Жилийн хамгийн урт өдөр. Нар Хаварчны сарнай (23.5°N) дээр.
9-р сарын 22–23: Намрын хавирган. Өдөр-шөнө дахин тэнцэнэ.
12-р сарын 21–22: Жилийн хамгийн богино өдөр. Нар Өвлийн сарнай (23.5°S) дээр.
📝 Тест: Зурагзүй ба Дэлхий гараг
5 асуулт · 70% дээш = тэнцсэн