⚗️🔢✨🔬
Химийн судалгааны арга
Химийн тоон тооцоолол, бодисын цэвэршлийг үнэлэх, давс гарган авах, болон ионыг таних аргуудыг судална.
⚗️ Молийн тоо ба Стехиометр
Авогадрогийн тоо: 6.022×10²³
n = m/M (молийн тоо)
Тэгшитгэлийн тооцоо
✨ Цэвэршил & Салгах
% цэвэршил тооцоолол
Нэрэлт, шүүлт, кристалжилт
Давс гаргаж авах
🔬 Ион & Хий таних
Ионы тест урвалууд
Хийн таних аргууд
Тунадасжилтын урвал
⚗️ Молийн тоо ба Авогадро
Моль нь химийн бодисын хэмжигдэхүүний нэгж. 1 моль = 6.022×10²³ бөөм (молекул, атом, ион).
📐 Молийн тоон тооцоолол
⚗️ Молийн тоо
n = m / M
n=моль, m=масс(г), M=молийн масс(г/моль)
🔢 Бөөмийн тоо
N = n × Nₐ
Nₐ = 6.022×10²³ моль⁻¹
💨 Хийн эзлэхүүн (STP)
V = n × 22.4 Л
0°C, 1 атм-д 1 моль хий = 22.4 Л
📊 Молийн масс тооцоолол
H₂O: 2×1 + 16 = 18 г/моль
NaCl: 23 + 35.5 = 58.5 г/моль
H₂SO₄: 2+32+4×16 = 98 г/моль
CaCO₃: 40+12+3×16 = 100 г/моль
💡 Жишээ: 9г H₂O = 9/18 = 0.5 моль = 0.5×6.022×10²³ = 3.01×10²³ молекул
🧮 Молийн тооцоолуур
🔢 Стехиометр
Стехиометр нь химийн урвалын тоон харьцааг судалдаг. Тэгшитгэлийн коэффициентүүдийг ашиглан масс, моль тооцоолно.
📝 Стехиометрийн алхамууд
①
Тэгшитгэлийг зохио ба тэнцвэржүүл:
2H₂ + O₂ → 2H₂O гэх мэт
2H₂ + O₂ → 2H₂O гэх мэт
②
Молийн тоог тооцоол:
n = m/M томьёогоор өгөгдсөн бодисын молийн тоог ол
n = m/M томьёогоор өгөгдсөн бодисын молийн тоог ол
③
Харьцааг ашиглан тооцоол:
Тэгшитгэлийн коэффициент = молийн харьцаа
Тэгшитгэлийн коэффициент = молийн харьцаа
④
Массыг тооцоол:
m = n × M томьёогоор хариуг масс болгон хувиргана
m = n × M томьёогоор хариуг масс болгон хувиргана
🎮 Стехиометрийн тооцоолуур
2H₂ + O₂ → 2H₂O урвалын тооцоо:
📊 Ашиглалт ба Алдагдал
% Ашиглалт = (бодит / онолын) × 100%
Онолын гарц: Стехиометрийн тооцоогоор
Бодит гарц: Туршилтаар олсон масс
100%-ийн гарц бараг байдаггүй — алдагдал үргэлж байна.
Бодит гарц: Туршилтаар олсон масс
100%-ийн гарц бараг байдаггүй — алдагдал үргэлж байна.
✅ 80–100%: Маш сайн туршилт
🟡 60–80%: Хэвийн туршилт
⚠️ <60%: Алдагдал их — шалтгааныг шалга
✨ Бодисын цэвэршил ба Салгах аргууд
Химийн лабораторид бодисыг цэвэршүүлж, салган авах олон арга байдаг.
📐 % Цэвэршил тооцоолол
% цэвэршил = (цэвэр бодисын масс / нийт масс) × 100%
Жишээ: 10г дээжинд 8.5г цэвэр NaCl агуулагдана.
% цэвэршил = (8.5/10) × 100% = 85%
% цэвэршил = (8.5/10) × 100% = 85%
Урвуу тооцоо: 95% цэвэршилтэй 20г дээжинд хэдэн грамм цэвэр бодис байна?
m = 20 × 0.95 = 19г
m = 20 × 0.95 = 19г
🧪 Цэвэршүүлэх аргууд
🌀 Нэрэлт: Буцалтын цэгийн зөрүүгээр шингэн тусгаарлана
🧊 Кристалжилт: Уусмалаас ханасан үед кристалл ялгарна
🔍 Шүүлт: Хатуу бодисыг шингэнээс салгана
⬇️ Тунадасжилт: Хатуу тунадас тогтоно
🌈 Хроматографи: Холимгийн бүрэлдэхүүнийг тусгаарлана
🎮 Нэрэлтийн симуляц
🌀 Нэрэлт (дистилляц): Холимгийг халаахад буцалтын цэг бага бодис эхэлж уур болж, хөргөгдөөд цэвэр шингэн болон цугларна.
🔬 Ион ба Хий таних
Химийн анализд тодорхой ионыг таних тест урвалууд хэрэглэгддэг. Тунадас, өнгө, хийн ялгаралтаар таньдаг.
🧪 Катион таних тест (Лаазын дөлний тест)
Na⁺ Натри
Шар
Шар
Cu²⁺ Зэс
Ногоон-цэнхэр
Ногоон-цэнхэр
K⁺ Кали
Нил ягаан
Нил ягаан
Li⁺ Лити
Улаан
Улаан
🔬 Лаазны дөлний тест: Металлын давсны уусмалыг платин утсанд дүрж дөлд барихад металл катион нь тодорхой өнгийн гэрэл цацруулна.
🧪 Анион таних — Тунадасжилт
| Анион | Тест урвалж | Ажиглалт | Тэгшитгэл |
|---|---|---|---|
| Cl⁻ Хлорид | AgNO₃ | ⚪ Цагаан тунадас | Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ |
| SO₄²⁻ Сульфат | BaCl₂ | ⚪ Цагаан тунадас | Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ |
| CO₃²⁻ Карбонат | HCl (хүчил) | 💨 CO₂ хий | CO₃²⁻ + 2H⁺ → CO₂↑ + H₂O |
| OH⁻ Гидроксид | Улаан литмус | 💙 Хөх болно | pH > 7 |
💨 Хий таних
💨
CO₂
Шохойн уснаар (Ca(OH)₂) саарал болгоно
CO₂ + Ca(OH)₂ → CaCO₃↓ + H₂O
💧
H₂
Шатах — тэсрэх дуугаар. O₂-тэй холих хэрэггүй
2H₂ + O₂ → 2H₂O 🔥
🌬️
NH₃
Үнэртэй хий. Ноёрхон литмусыг хөх болгоно
NH₃ + H₂O → NH₄OH
📝 Тест: Стехиометр ба Ион таних
5 асуулт · 70%-иас дээш оноотой бол тэнцсэн