10-р анги · Биологи · Хүний биеийн системүүд

❤️🧠🍎🛡️

Хүний биеийн системүүд

Хүний бие 11 томоохон системтэй. Эдгээр систем нь хоорондоо уялдан ажилладаг.

❤️

Цусны эргэлт

Зүрх, судас, цус

🧠

Мэдрэлийн

Тархи, нуруу, мэдрэл

🍎

Хоол боловсруулалт

Ам → Гэдэс

🛡️

Дархлааны

Цагаан цус, антибиел

🫁

Амьсгалын

Уушиг, агаарын зам

🦴

Яс булчингийн

206 яс, 600+ булчин

🔬

Шүүрлийн

Гормон, булчирхай

🫘

Ялгаруулах

Бөөр, шээс

❤️ Цусны Эргэлтийн Систем

Зүрх нь насан туршдаа минутанд 60–100 удаа цохилж, 5 литр цусыг биед дамжуулдаг. Судасны урт нийлбэр ~100,000 км!

❤️ Зүрхний бүтэц ба цусны эргэлт

🔴 Том эргэлт (системийн): Зүрхний зүүн тал → бие → баруун тал. Хүчилтөрөгч бүхий цус.

🔵 Жижиг эргэлт (уушигны): Зүрхний баруун тал → уушиг → зүүн тал. CO₂ ялгаруулж O₂ авна.

🩸 Цусны бүрэлдэхүүн:
Улаан цусны эс (O₂ тээвэрлэнэ) · Цагаан цусны эс (дархлаа) · Цусны ялтас (бүлэгнэлт) · Плазма

📊 Цусны бүлэг: A, B, AB, O — Резус + эсвэл −. AB нь "бүх нийтийн хүлээн авагч", O− нь "бүх нийтийн донор"

🧠 Мэдрэлийн Систем

Тархи нь 86 тэрбум нейронтой. Мэдрэлийн дохио секундэд 120 метр хурдтай дамждаг.

🔬 Нейроны бүтэц ба дохио дамжилт

🟣 Дендрит: Дохио хүлээж авах салааны хэсэг

🔵 Нейроны бие (сома): Цөм агуулсан гол биеийн хэсэг

🟢 Аксон: Дохио явуулах урт утас — миелиний бүрхүүлтэй

🟠 Синапс: Нейрон хоорондын холбоос — нейромедиатор ялгарна

🧠 Тархины хэсгүүд

🧠 Том тархи (Cerebrum)

Сэтгэхүй, хөдөлгөөн, мэдрэхүй, яриа, санах ой — хамгийн том хэсэг

⚖️ Тархины жижиг (Cerebellum)

Тэнцвэр, хөдөлгөөний уялдаа — алхах, унах

🫀 Тархины иш (Brainstem)

Амьсгал, зүрхний цохилт, унтах — амин чухал үйлдлүүд

🍎 Хоол Боловсруулалтын Систем

Хоол амнаас гарч 6–8 метр урт хоол боловсруулах замаар дамжиж 24–72 цагт боловсрогдоно.

🔄 Хоол боловсруулалтын зам

🧪 Ферментүүд

Фермент	Хаана	Юуг задалдаг	Бүтээгдэхүүн
Амилаза	Шүлс, нойр булчирхай	Цардуул	Мальтоз
Пепсин	Ходоод (хүчиллэг)	Уураг	Пептид
Липаза	Нойр булчирхай	Өөх тос	Глицерин + тосны хүчил
Трипсин	Нарийн гэдэс	Уураг	Амин хүчил

🛡️ Дархлааны Систем

Дархлааны систем нь бие организмыг вирус, бактери, хортой бодисоос хамгаалдаг. Тусгай болон ерөнхий хамгаалалт гэж хуваагдана.

🛡️ Хамгааллын шугамууд

①

Физик саад (1-р шугам): Арьс, салсты бүрхүүл, нулимс, нус, давс хүчил (ходоодны) — орохоос сэргийлнэ

②

Ерөнхий хамгаалал (2-р шугам): Үрэвслийн урвал, халуурал, фагоцит (нейтрофил, макрофаг) — ялгалгүй устгана

③

Тусгай хамгаалал (3-р шугам): Т-лимфоцит (эсийн дархлаа) + В-лимфоцит → Антибиел → тусгай бактери/вирусыг устгана

💉 Вакцин ба Антибиел

💉 Вакцин хэрхэн ажилладаг:
Сулруулсан/үхсэн өвчин үүсгэгч → Биед оруулна → Антибиел үүснэ → Жинхэнэ халдвар ороход хурдан хариу үйлдэл

🔬 Антибиел (Immunoglobulin):
В-лимфоцит үүсгэнэ. Y-хэлбэрийн уураг. Антигентэй холбогдож устгана.

📝 Тест: Хүний биеийн системүүд

5 асуулт · 70% дээш = тэнцсэн